خوارج در ميان خود ندا دادند كسى با ياران على سخنى نگويد و خود را براى جنگ با آنان آماده كنند . كشته شدن خوارج على برگشت و يارانش را آرايش جنگى داد . حجر بن عدى را بر جناح راست ، شبث بن ربعى را بر جناح چپ ، ابو ايوب انصارى را بر سواران ، ابو قتاده را بر پيادگان ، قيس بن سعد را بر مردم مدينه قرار داد و خود در ميان لشكر ايستاد و پرچمى در دست ابو ايوب انصارى داد و گفت : هر كس به زير اين پرچم بيايد در امان است . على به ياران خود گفت : تا آنان به جنگ آغاز نكردند شما شروع نكنيد . در اين ميان خوارج آمدند و شعارهايى همچون حكم فقط از آن خداست ، دادند . از ثعلبى نقل شده است : خوارج را ديدم كه چطور به استقبال تير مىرفتند و تير همچون باران بر آنان باريدن گرفته بود . سواران از چپ و راست به سوى آنان حمله كردند . على نيز به قلب لشكر آنان حمله كرد . به خدا سوگند ، گروه خوارج در اندك مدتى از هم پاشيد و همهء آنان كشته شدند . سلاح و چهار پايان آنان را على در ميان سپاهيان خود تقسيم كرد اما كالا و بندگان و كنيزانى را كه آنان به همراه داشتند به كوفه آورد و به صاحبان اصلى باز گرداند . وقتى كه على از نهروان بازگشت براى ياران خود اين چنين خطبه خواند : حمد از آن خداست ، خداوند سختى را به نيكى مبدل كرد ، از اين جا به طرف معاويه و گروه طغيانگر او روانه شويد ، كسانى كه كتاب خدا را در قبال اندكى پول فروختند . مردم پس از شنيدن اين سخنان على گفتند : يا امير المؤمنين ، تيرهاى ما تمام شده است و شمشيرهايمان شكسته است و نيزه‌هايمان كند شده است ، برگرد و با عده‌اى كه از نظر تعداد بيش‌تر از ما هستند به سوى معاويه برو . على نيز همراه مردم آمد تا به نخيله رسيد ، در آن جا چادر زد و فرمان داد كه مردم نيز همچون او در آن جا چادر بزنند و خودشان را براى جهاد آماده كنند و از ديدن زن و فرزند خود در گذرند و براى جنگيدن با شاميان آماده باشند . مردم چند روزى همراه على در نخيله باقى ماندند ، آن گاه اندك اندك به كوفه بازگشتند و مشغول لذتجويى از زنانشان شدند . على را تنها گذاشتند و فقط عدهء قليلى همراه على باقى ماندند . خطبهء على على براى مردم چنين سخن گفت : مردم ، خودتان را براى روبرو شدن با دشمن آماده كنيد ، براى مواجهه با دشمن هر چه را نياز داريد با خود برداريد و بر خدا توكل كنيد . على مدتى